Ойында өрелік жоқ,
Ханда төрелік жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ойын-сауықта, қалжың мен ермек үстінде терең ой мен биік салмақ болмайды; ал ханның орнында әділдік пен төрелік болмаса, елге пайда жоқ. Астарлы мағынасы — кез келген істің өз орны бар, бірақ жауапкершілік пен билік иесіне әділдік, парасат қажет. Ойсыз ойын да, әділетсіз хан да жұртты алға бастырмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ойын» — жеңілтек, ермекке құрылған іс, ал «өрелік» — биіктік, парасат, мән-мағына. «Хан» — ел басқарушының бейнесі, «төрелік» — әділ шешім, тура жол. Халық ойын мен билікті қарама-қарсы қойып, бірін жеңіл, екіншісін ауыр жауапкершілік ретінде көрсетеді. Осы арқылы сөздің салмағы да, биліктің беделі де әділдікпен өлшенетінін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал басшылыққа, қызметке, тіпті отбасылық шешімге де қатысты айтылады. Егер жетекші адам әділ болмаса, ұжымда береке болмайды. Мысалы, мекеме басшысы қызметті таныс-тамырға бөліп, әділ шешім шығармаса, ұжым сенімнен айырылады. Сонда жұрт «төрелігі жоқ басшыдан не қайыр?» деп осы мақалдың мәнін еске салады.
Handa tórelik joq.