Ойнамасаң ойын бақ,
Қойшыбайдың қойын бақ!
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ойнамай, сергек те белсенді жүрсең, бір істің көзін табасың деген ишара. Астарлы мағынасы — адам бос жүрмей, қимылдап, еңбек етіп, ізденсе ғана ырысқа, жетістікке жетеді. «Ойнамасаң» дегені мұнда тек ойын-сауықтан тыйылу емес, уақытты бекер өткізбей, жауапкершілікпен әрекет ету деген ұғымды білдіреді. Халық осылайша жалқаулықты емес, ұқыптылық пен еңбекқорлықты дәріптейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ойын бақ» тіркесі — жеңіл-желпі тірлік емес, өмірдегі ұтылатын да, ұтатын да сәттерді меңзейтін астарлы образ. Ал «Қойшыбайдың қойын бақ» дегені — қарапайым мал бағу арқылы нәпақа табу, еңбекпен күн көру деген ойды күшейтеді. Мұндағы қой — береке мен тіршіліктің, ал қой бағу — маңдай термен келетін ризықтың символы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқуда, жұмыста, кәсіпте бос жүрмей, іс қуу керек деген мағынада қолданылады. Мысалы, студент емтиханға дайындалмай, телефонмен әуре болып жүрсе, үлкендер: «Ойнамасаң ойын бақ, қойшыбайдың қойын бақ!» деп, уақытты бос өткізбей, еңбектенуге үндейді.
Qoıshybaıdyń qoıyn baq!