Ой түбі - алтын, ойын түбі - от.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ойлап, ақылға салып істеген істің соңы пайдалы, берекелі болатынын білдіреді. «Ой түбі — алтын» дегені: терең ойланып, сабырмен шешім қабылдасаң, нәтижесі құнды, пайдалы болады. Ал «ойын түбі — от» дегені: жеңілтек, бос ермекке берілсең, оның соңы өкінішке, дау-дамайға, зиянға әкелуі мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «алтын» — ең қымбат, құнды нәрсенің белгісі. Ол ақылдың, парасаттың, дұрыс шешімнің нәтижесін бейнелейді. Ал «от» — күйдіретін, бүлдіретін күш. Бұл жерде ол орынсыз қылықтың, бос әуренің, абайсыз әрекеттің зардабын меңзейді. Яғни халық ақылды ойды байлыққа теңеп, ал ойсыз ойынның қауіпті екенін салыстыру арқылы түсіндіреді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгінгі күні де өте орынды. Мысалы, оқушы емтиханға дайындалмай, тек көңіл көтерумен жүрсе, кейін қиналады; ал жоспар құрып, жүйелі оқыса, жақсы нәтижеге жетеді. Сол сияқты жұмыста да, отбасыда да асығыс емес, ойлы шешім көп қателіктен сақтайды.