Менмен бай Құдайға да ауыз салады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал менмен, тәкаппар, өзін тым жоғары санайтын бай адам туралы айтады. Тура мағынасында, байлығы бар адам тіпті Құдайға да ауыз салатындай, яғни шектен шығып, өз күшіне мастанып кетеді. Астарлы мағынасы — дәулет пен мансап адамды кеуде керуге, шүкірсіздікке, тәубеден айырылуға жеткізеді. Мұндай адам өз орнын ұмытып, шектен асқан соң, ақылға да, иманға да қарсы әрекет етуі мүмкін.
Образдар мен теңеулер
«Бай» — мұнда тек дәулетті адам емес, байлығына масайраған пенде бейнесі. «Құдайға ауыз салу» — өте ауыр теңеу, бұл адамның шектен тыс өркөкіректігін, тіпті қасиетті нәрсеге де қол сұғуға дайын тұратын астамшылығын білдіреді. Демек, мақал байлықтың өзі емес, байлыққа мас болу қауіпті екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қаржысы көбейіп, өзін өзгеден жоғары қоятын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір кәсіпкер табысқа жетіп алып, қарапайым жұртты менсінбей, бәрін тек ақшамен өлшей бастаса, жұрт оны осы мақалмен сынайды. Мақал адамға кішіпейіл болуды, дәулетті ақылмен ұстауды ескертеді.