Қызым үйде, қылығы түзде.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қыз баланың тәрбиесі мен мінезі екі жерде бірдей көрінетінін білдіреді. Тура мағынада, қыз үйде отырса да, оның сырттағы ісі мен сөзіне қарап бағаланатыны айтылған. Астарлы мағынасы — адамның абыройы, әдебі, жүріс-тұрысы тек өз үйінде емес, ел ішінде, көп ортасында сыналатыны. Қазақ ұғымында қыздың ұяты, инабаттылығы, сыпайылығы — отбасының да, әулеттің де көркі. Сондықтан бұл сөз қызға ескерту ғана емес, тәрбиенің жауапкершілігін білдіретін даналық.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «үй» — отбасы, тәрбие бесігі, ал «түз» — қоғам, көпшілік орта. «Қылығы түзде» дегені қыздың мінезі сыртта танылатынын меңзейді. Яғни, үйдегі тәрбие түздегі қылықтан байқалады. Бұл жерде нақты теңеу жоқ, бірақ қарама-қарсы ұғымдар арқылы ой тереңдетілген: үй мен түз, ішкі тәрбие мен сыртқы мінез.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ата-анаға да, жастарға да мәнді. Әлеуметтік желідегі сөз, ортадағы әрекет, киім кию, қарым-қатынас — бәрі адамның тәрбиесін көрсетеді. Мысалы, студент қыз оқу орнында ұстамды сөйлеп, мәдениетті жүрсе, оны тәрбиелі, өнегелі деп бағалайды.