Қызы бардың - көзі бар,
Ұлы бардың - өзі бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қыз бен ұлдың отбасындағы орны ерекше екенін білдіреді. «Қызы бардың – көзі бар» дегені: қыз — үйдің сәні, ұйытқысы, ата-ананың мейірімін, жылуын арттыратын жақын жан. Ал «Ұлы бардың – өзі бар» дегені: ұл — әке-шешенің тірегі, шаңырақтың иесі, елдік пен әулеттік жалғастықтың белгісі. Астарлы мағынасы — бала бар жерде үміт бар, ұрпақ бар жерде отбасының да, әулеттің де берекесі сақталады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көз» сөзі тек көру мүшесі емес, қадірлі, сүйкімді, көрікті деген мәнде қолданылған. Қыз — үйдің көркі, көңілдің нұры ретінде бейнеленеді. Ал «өзі бар» тіркесі ұлдың ата-анасына сүйеніш, әулетке ие, жауапкершілікті көтеретін тұлға екенін аңғартады. Яғни қыз нәзіктік пен жылылықтың, ұл күш пен тіректің символы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал баланың жынысына қарамай, оның отбасы үшін қымбат екенін түсіндіруде айтылады. Мысалы, кей ата-ана «ұл болса ғана жақсы» деп ойласа, үлкендер бұл мақалмен баланың бәрі — ырыс, бәрі — қуаныш екенін ескертеді. Ең бастысы — тәрбиелі, саналы ұрпақ өсіру.
Uly bardyń - ózi bar.