Қызға қырық жерден тыйым,
Қырық үйден қарауыл.
Qyryq úıden qaraýyl.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қыз баланың тәрбиесі қоғам үшін аса маңызды екенін білдіреді. Тура мағынасында, қызға көп жерден тыйым салынып, оны көп адам бақылап отырғандай суреттеледі. Астарлы мағынасы — қыздың абыройы, жүріс-тұрысы, сөзі мен ісі ұқыпты, жинақы болуы керек; өйткені қыз тәрбиесі — елдің, отбасының намысы. Мұнда шектеу тек қатаңдық үшін емес, сақтық пен жауапкершілік үшін айтылған.
Образдар мен теңеулер
«Қырық жерден тыйым» дегені — көптеген ескерту, бағыт-бағдар, тәрбие талаптарының көптігін меңзейді. «Қырық үйден қарауыл» — бір ғана отбасы емес, тұтас ауыл болып қыздың амандығын, ар-намысын қорғауы керек деген ойды білдіреді. Мұндағы «қырық» саны нақты сан емес, көптіктің, мол қамқорлықтың бейнесі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қыз баланы шектен тыс қыспаққа салу үшін емес, оны тәрбиелі, жауапты, абыройлы болуға баулу мағынасында қолданылады. Мысалы, ата-ана қызына кешкісін жалғыз жүрмеуді, бейтаныс адамдармен сақ сөйлесуді ескерткенде осы мақалдың мәні еске түседі. Яғни, бүгінгі заманда ол — тәрбие, қауіпсіздік және қоғамдық жауапкершілік туралы ой салатын сөз.