Қыздың қырық жаны бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қыз баланың төзімді, сезімтал әрі епті болатынын білдіреді. Тура мағынасында «қырық жан» деген жоқ, ал астарлы мағынасы — қыздың бойында бір ғана емес, көп қырлы қасиет бар: ол қиындыққа шыдамды, тұрмысқа икемді, бір істің бірнеше жағын қатар алып жүре алады. Халық бұл сөз арқылы қыз баланың нәзіктігін де, қайсарлығын да бағалаған.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қырық жан» тіркесі көптік пен молдықты білдіретін бейнелі сөз. Яғни қыздың жан дүниесі бай, көңілі кең, жүрегі жұмсақ, қажет кезде сабырлы, қажет кезде ширақ болатынын меңзейді. Мұнда сан нақты өлшем емес, образ ретінде қолданылған. Қазақ танымында қыз — отбасының ұйытқысы, ұқыптылық пен іскерліктің иесі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қыздардың оқу, жұмыс, отбасы, қоғам алдындағы жауапкершілікті қатар алып жүру қабілетін сипаттағанда айтылады. Мысалы, университетте оқып жүріп, қосымша жұмыс істейтін, үй шаруасына да көмектесетін қызға: «Қыздың қырық жаны бар» деп сүйсініп айтуға болады. Бұл сөз қыздың күшін кемсіту үшін емес, оның төзімі мен икемін бағалау үшін қолданылады.