Қызды жеңге,
Жеңгені теңге бұзады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа жуық, ал астарлы мағынасы өте терең. Мұнда қыз баланың да, жеңгенің де мінезін, ар-намысын, отбасындағы орнын ақша мен дүние бүлдіруі мүмкін екені айтылған. Яғни материалдық пайдаға, орынсыз сыйлыққа, параға немесе артық еркелетіп-құртуға ерген адам бұзылады деген ескерту бар. Қыздың тәрбиесіне де, келін болып түскен жеңгенің абыройына да сыртқы қызық, жеңіл олжа кері әсер етеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қыз» — ұяңдық, нәзіктік, тәрбиенің символы. «Жеңге» — отбасы ішіндегі сыйлы, ақылды, жол көрсететін адам. Ал «теңге» — ақша, дүние, пайда. «Бұзады» деген сөз адам бойындағы тазалықты, адалдықты, ибаны әлсіретеді дегенді білдіреді. Халық ақшаның құнына алданып, адамдық құндылықтан айрылмауды ескертеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал тәрбиеде, отбасылық қарым-қатынаста және сый-құрмет мәселесінде қолданылады. Мысалы, ата-ана баласына шектен тыс қымбат сыйлық алып беріп, не ақша арқылы айтқанын орындатса, бала ерке, қанағатсыз болып өсуі мүмкін. Сол сияқты, келін не жеңге арасына да материалдық пайда араласса, сыйластық бұзылады. Сондықтан мақал адамды қарапайымдыққа, ар-ұятты ақшаға сатпауға үндейді.
Jeńgeni teńge buzady.