Қыздар, сәулем, толғанда жүріс түзер,
Жүріс түзеп жігітке көзін сүзер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қыз баланың бойжетіп, көркі мен мінезі толысқан кезде өз жүріс-тұрысына, әдебіне мән бере бастайтынын білдіреді. Тура мағынасында қыздың есейіп, сыпайы қимылдап, өзін жинақы ұстайтыны айтылса, астарлы мағынада жастық шақта адамның талғамы, назары, сезімі оянып, өзгеге көңіл бөле бастайтыны меңзеледі. Мұнда қыздың нәзік болмысы, ұяңдығы және бойындағы әсемдік байқалады.
Образдар мен теңеулер
«Толғанда» сөзі тек жастың толысуын емес, ақыл-ой мен тәрбиенің жетілуін де аңғартады. «Жүріс түзер» дегені — қыздың қимылы, жүрісі, сөз саптауы әдепке келіп, жинақтала түседі деген бейне. «Көзін сүзер» — ұяң наз, іштей ықылас, жастық сезімнің белгісі. Бұл жерде көз қырымен қарау арқылы қыздың жігітке назар аударатыны көркем түрде берілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жасөспірімнің есейген сайын мінезі мен талғамы өзгере бастайтынын сипаттау үшін айтылады. Мысалы, бұрын бала мінезді болып жүрген қыз университетке түсіп, өз киіміне, жүрісіне, қарым-қатынасына мұқият бола бастаса, үлкендер осы мақалмен оның бойжеткенін ишаралап айтуы мүмкін.
Júris túzep jigitke kózin súzer.