Қыз ауыр ма, тұз ауыр ма?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Қыз ауыр ма, тұз ауыр ма?» деген мақалдың тура мағынасы — қыз баланың салмағы мен тұздың салмағын салыстыру. Бірақ астарлы мағынасы мүлде бөлек: қызды жат жұрттық, жасауымен, киімімен, тәрбиесімен, ұзатуымен байланысты көп шығын, көп күтім қажет ететін жан деп таниды. Ал тұз аз көрінгенімен, тұрмысқа аса қажет, бәріне татитын қымбат асыл нәрсе. Мақал қыздың қадірін, оның орны мен салмағын жеңілдетпей, құрметпен қарау керек екенін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қыз» — тек бойжеткен емес, отбасының абыройы, тәрбиесі, болашақ ана бейнесі. «Тұз» — аз болса да, асқа дәм беретін, өмірге сән кіргізетін қажеттілік. Екі ұғымды салыстыру арқылы халық қыздың сырттай нәзік көрінгенімен, қоғамдағы орны зор екенін бейнелейді. Тұздың қадірі қалай білінсе, қыздың да қадірі солай ардақталуы керек деген ой бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қыз баланы бағалау, оның тәрбиесіне, білім алуына, абыройына жауапкершілікпен қарау керек деген мағынада қолданылады. Мысалы, ата-ана қызын ұзатарда «қыз ауыр ма, тұз ауыр ма?» деп, қыз тәрбиесінің жауапты іс екенін, оны құрметпен өсіру керегін еске алады.