Қыстың соңы - жеті тоғыс,
Көктем басы - бес тоғыс.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қыстың аяқталып, көктемнің басталар шағын дәлме-дәл бақылап айтқан халықтық күнтізбе іспетті. Мұндағы «жеті тоғыс» пен «бес тоғыс» — табиғаттың ауысу мезгілін білдіретін ескі есеп. Астарлы мағынасы: қыс қанша қатты болса да, оның соңы бар, ал көктем міндетті түрде келеді. Яғни өмірдегі суықтық, қиындық, таршылық та ұзаққа созылмайды, әрбір ауыр кезеңнің артында жылылық пен жаңару бар.
Образдар мен теңеулер
«Қыс» — таршылық, суық, тоқырау бейнесі. «Көктем» — тіршіліктің оянуы, үміт, жаңару мен молшылықтың нышаны. «Жеті тоғыс» пен «бес тоғыс» табиғаттың уақытын дәл аңғарған халықтың тәжірибесін танытады. Бұл тіркестер жай сан емес, жыл мезгілдерінің алмасуын байқаған даналық өлшемі.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал қиындыққа мойымауға, уақыттың өтпелі екенін түсінуге үйретеді. Мысалы, оқуда немесе жұмыста бір кезең сәтсіз өтіп жатса, адам сабыр сақтап, «бұл да өтеді» деп жігер алады. Қыс соңындағы көктем сияқты, тынымсыз еңбектің нәтижесі де бір күні көрінеді.
Kóktem basy - bes toǵys.