Қыран қазасы қияда.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қыран — ең биікке самғайтын, еркін де қайратты құс. «Қыран қазасы қияда» деген мақалдың тура мағынасы: қыран құс қия, биік жартастар мен асқар шыңдарда қаза табады. Астарлы мағынасы: нағыз асыл, өр мінезді, биік мақсатты адам да қиын да қатерлі жолды таңдайды; оның тағдыры, сынағы да қарапайым ортада емес, биікте, үлкен жауапкершіліктің үстінде шешіледі. Бұл сөз кейде ер жігіттің, батырдың, ірі тұлғаның өмірі ауыр болатынын, тәуекел көп жерден соққы болатынын меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қыран» — еркіндікке, өрлікке, биік арманға теңеу. «Қия» — қиын асу, қауіпті белес, өмірдің қатерлі тұсы. Яғни биікке ұмтылған жанның жолы да биікпен бірге қатерлі болатыны бейнеленеді. Қыранның қазасы да жер бетінде емес, өзіне лайық асқарда болуы — оның табиғатына сай көркем образ.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал өмірде үлкен мақсатқа ұмтылған, жауапкершілігі мол іске кіріскен адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, елге пайдалы жоба бастап, тәуекелге барған кәсіпкер не қоғам қайраткері түрлі сынға, қауіпке тап болуы мүмкін. Сонда жұрт: «Қыран қазасы қияда» деп, биік мақсаттың да өз бағасы барын еске салады.