Құрық тимес құлын жоқ,
Қырықтық тимес қозы жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: құлын да, қозы да ұстап-бағылмай, тиылмай өспейді; оларға құрық та, қырықтық та тиеді. Астарлы мағынасы: адам баласы да өмірде тәрбиесіз, сынақсыз, талап-тыйымсыз болмайды. Әр кезеңнің өз ауыртпалығы, өз тәртібі бар. Жас адамды жөнге салу, мінезін түзеу, еңбекке, тәртіпке үйрету қажет. Яғни өсудің өзі ыңғайсыздық пен тәрбие арқылы қалыптасады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы құлын мен қозы — жас, нәзік, жетілу үстіндегі тіршілік иелері. Құрық — жылқыны ұстауға, бағыттауға арналған құрал, ал қырықтық — қой қырқуға қолданылатын сайман. Бұл образдар мал шаруашылығынан алынғанымен, адам өміріндегі тәрбиені бейнелейді. Құрық пен қырықтықтың тиюі — қатаңдық емес, реттеу мен қамқорлықтың белгісі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ата-ананың баланы шектеп, дұрыс жолға салуы керек екенін білдіру үшін айтылады. Мысалы, жасөспірім сабаққа салғырт қарап, уақытын бос өткізсе, ата-ана немесе ұстаз оны тәртіпке шақырады. Сонда «Құрық тимес құлын жоқ, қырықтық тимес қозы жоқ» деп, әр баланың түзелуі үшін ескерту мен талап қажет екенін айтады.
Qyryqtyq tımes qozy joq.