Құнтсыз жігіт ат мінсе,
Көсеуменен сабалар.
Құнтты жігіт ат мінсе,
Ат аяғын тағалар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жігіттің мінезі мен іскерлігіне қарай ісі де екі түрлі болатынын айтады. Құнтсыз, яғни ұқыпсыз, салғырт адамға жақсы мүмкіндік туса да, ол оны дұрыс пайдалана алмайды: ат мінсе де, пайдасын білмей, тек бүлдіріп, өзіне де, өзгеге де зиян келтіреді. Ал құнтты, ұқыпты, тиянақты жігіт қолына жақсы дүние тисе, соны күтіп-баптап, қадірін арттыра түседі. Астыңғы ойы — адамды биіктететін тек мүмкіндік емес, сол мүмкіндікті бағалай білетін мінез.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ат» — күш, мүмкіндік, дәулет, құрал дегеннің бейнесі. «Көсеуменен сабалар» дегені — құнтсыз адамның нәрсені орынсыз жұмсап, тоздырып, тіпті өз пайдасына жарата алмауын аңғартады. Ал «ат аяғын тағалар» — құнтты адамның атын күтімдеп, аяғын тағалап, ұзақ жолға дайындайтынын білдіреді. Яғни мұнда күтім, тоздырмау, ұқыптылық пен жауапкершілік салыстырылады.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал оқуына, жұмысына, қаржысына немқұрайлы қарайтын адам мен бәрін реттеп, ұқыппен жүргізетін адамды салыстырғанда өте орынды айтылады. Мысалы, біреуге қымбат телефон берілсе де, ол соққылап, тез бұзады; ал ұқыпты адам сол телефонды қаптап, күтіп ұстайды. Демек, адамды бағалайтын қасиет — құнт пен тиянақтылық.
Kóseýmenen sabalar.
Quntty jigit at minse,
At aıaǵyn taǵalar.