Күншіл дос:
озып бара жатсаң, етегіңнен басады,
қалып бара жатсаң, қасыңнан қашады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал күншіл, іштар адамның шынайы дос болмайтынын аңғартады. Егер сен алға озып, жетістікке жетіп бара жатсаң, ол сені көре алмай, тежеп, аяқтан шалуға тырысады. Ал сенің жағдайың төмендеп, қиындыққа түссең, жаныңнан табылмай, теріс айналып кетеді. Яғни мұнда қызғанышқа құрылған қатынастың тұрақсыздығы, сенімсіздігі ашылады.
Образдар мен теңеулер
«Етегіңнен басады» деген тіркес — адамның жолын кесу, өсірмеу, табысына кедергі келтіру деген астарлы мағына береді. «Қасыңнан қашады» — қиын сәтте қолдау көрсетпей, алыстап кетуді білдіреді. Бұл образдар күншіл адамның екіжүзді мінезін дәл суреттейді: бірде бәсекелесіп кедергі жасайды, бірде жауапкершіліктен қашады.
Қазіргі өмірде
Мұндай мақалды жұмыс, оқу, әлеуметтік ортада жиі қолдануға болады. Мысалы, бір адам қызметте жоғарылап бара жатқанда, іштей қызғанған әріптесі оның кемшілігін іздеп, өсек таратады; ал ол қиындыққа ұшыраса, көмектеспей шет қалады. Сондықтан бұл сөз адамды досты қызғаныштан емес, адал ниеттен тануға үйретеді.
ozyp bara jatsań, etegińnen basady,
qalyp bara jatsań, qasyńnan qashady.