Көпке тентек - Құдайға шет.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — көпшілікке қырсық, тентек адам өзін ғана емес, айналасындағы жұртты да мезі етеді. Астарлы мағынасы — ел ішінде тәртіпсіздік жасап, жұртпен сыйыспай жүретін кісі дұрыс жолдан алыстайды, сондықтан ондай мінез адамға да, қоғамға да жат. Халық мұнда көптің көңілін таба білу, ортақ тәртіпке бағыну, тәкаппарлық пен бұзақылықтан аулақ болу керек деген ойды білдіреді.
Образдар мен теңеулер
«Көп» сөзі — ел, жұрт, қоғам, көпшіліктің ортақ талабы. «Тентек» — тізгінсіз, айтқанға көнбейтін, орынсыз мінез көрсететін адам. Ал «Құдайға шет» тіркесі — ондай қылықтың адамгершілікке де, имандылыққа да қарсы екенін меңзейді. Яғни жұртты сыйламау — тек әлеуметтік қате емес, рухани кемшілік ретінде бағаланады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ұжымда, сыныпта, отбасында немесе әлеуметтік желіде орынсыз шу шығарып, басқаның мазасын алатын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, жұмыста бір қызметкер әр жиналыста бәрімен керісіп, ортақ тәртіпті бұзса, әріптестері оған осы мақалмен ескерту жасауы мүмкін.