Халық айтпайды,
Айтса, қалт айтпайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Халықтың сөзі бекер айтылмайды. Ел арасында тараған пікірдің түбінде өмір тәжірибесі, байқау, сыннан өткен шындық жатады. Егер көпшілік бір нәрсені айтып отырса, онда оның астарында негіз бар деген ой беріледі. «Қалт айтпайды» дегені — жаңылмайды, дәлсіз сөйлемейді деген мағынада.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «халық» — жеке адам емес, көптің ортақ ақылы мен тәжірибесін білдіретін образ. Ал «айтпайды» және «қалт айтпайды» деген тіркестер халық сөзінің салмақты, сұрыпталған, шындыққа жақын екенін көрсетеді. Яғни бұл жерде халықтың сөзі таразыдан өткен пікір сияқты бейнеленеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де көптің пікіріне құлақ асу, өсек пен негізсіз әңгімеден гөрі жұрттың байыпты сөзіне мән беру керегін ескертеді. Мысалы, бір жаңа адам туралы көршілер мен әріптестер «жұмысына тиянақты, сөзіне берік» десе, оны елемей қоюдың орнына, сол пікірді байыппен ескерген дұрыс. Бірақ халық айтқанның бәрі автоматты түрде дұрыс деген сөз емес, оны ақылмен саралау қажет.
Aıtsa, qalt aıtpaıdy.