Халқын алдаған би оңбас,
Қатыны салақ үй оңбас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал екі ойды қатар айтады. Біріншісі: елін, жұртын алдаған би — әділ басшы бола алмайды, ондай адам түбінде абырой таппайды. Екіншісі: үй ішіндегі әйел салақ, ұқыпсыз болса, шаңырақтың берекесі кемиді. Яғни, басшының да, отбасы иесінің де адалдығы мен жауапкершілігі өте маңызды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «би» — тек сот айтатын адам емес, елге жөн көрсететін, сөз ұстайтын басшының бейнесі. «Халқын алдау» — халық сенімін ақтамау, әділдікке қиянат жасау деген астарлы мағына береді. Ал «қатыны салақ үй» дегенде, әйелдің ұқыптылығы үйдің сәні мен берекесін сақтайтыны меңзеледі. Мұндағы «үй» — отбасының, ошақтың символы.
Қазіргі өмірде
Бүгін де бұл мақал өзекті. Мысалы, басшы не мұғалім уәдесін орындамай, жұртты алдаса, оған сенім жоғалады. Сол сияқты, үйде әркім өз ісіне салғырт қараса, тәртіп бұзылады. Сондықтан мақал адалдық пен ұқыптылықты қатар ұстануға шақырады.
Qatyny salaq úı ońbas.