Қазаннан қақпақ кетсе,
Иттен ұят кетеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тәртіп пен бақылау әлсіресе, арсыздық пен берекесіздік көбейеді дегенді білдіреді. Тура мағынасында қазанның қақпағы ашық қалса, ішіндегі асқа ит араласып, былғайды. Астарлы мағынасы — үйде, ортада не қоғамда тыйым мен тәртіп болмаса, біреулер соны пайдаланып, ұяттан аттап, еркінсіп кетеді. Яғни адамға да, елге де шек, жөн, жауапкершілік керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы қазан — отбасы, орта, тіршілік белгісі; қақпақ — тәртіп, сақтық, бақылау; ит — өз білгенін істейтін, тежеусіз мінездің бейнесі. Қақпақ алынғанда қазанның ішін иттің былғауы — тәртіпсіздік орнаса, әдепсіздік те көбейетінін көрсететін әсерлі образ.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ұжымда, үйде немесе интернет кеңістігінде де орынды айтылады. Мысалы, сыныпта мұғалім бақылауды әлсіретсе, кей оқушы тәртіп бұзып, шу шығара бастайды. Сонда «Қазаннан қақпақ кетсе, иттен ұят кетеді» деп, тәртіптің маңызын еске салуға болады.
Itten uıat ketedi.