Қазақ, қырғыз бір туған,
Сарт шіркінді кім туған?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қазақ пен қырғыздың түбі бір, тілі мен тұрмысы, салт-санасы жақын туыс халық екенін білдіреді. «Бір туған» деуі — олардың ағайындық, бауырластық жақындығын айқындайды. Ал «сарт» сөзі тарихи қолданыста отырықшы, саудамен айналысқан өзге жұртты білдіріп, мұнда астарлы түрде «бөгде» деген мәнде айтылады. Мақал жалпы алғанда, өзара жақын елдерді туыс көріп, алыс жұрттан айырып көрсету арқылы ұлттық танымды білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бір туған» — тек қан жағынан емес, мінезі, тіршілігі, дүниетанымы ұқсас деген бейнелі теңеу. Ол туыстықтың ең жоғары деңгейін көрсетеді. «Сарт шіркін» тіркесі көңіл күйі мен бағалауы бар сөз болып, жақын мен бөтенді салыстыру үшін қолданылған. Яғни мақалдың көркемдік өзегі — туыстықты биіктетіп, өзара жақын халықтардың байланысын ерекше көрсету.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал қазақ пен қырғыздың мәдени, тарихи, тілдік жақындығын айтқанда қолданылады. Мысалы, біреу қазақ пен қырғыз өнерпаздарының әні, киімі, дәстүрі ұқсас екенін айтып, "олар бір-біріне өте жақын халық" десе, осы мақал орынды келеді. Ол адамдарды татулық пен бауырмалдыққа шақырады.
Sart shirkindi kim týǵan?