Қазақ қартайса, түйе бағады,
Қарақалпақ қартайса, томар қазады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қартайған адамның бұрынғыдай ауыр, қарқынды жұмысты істемей, жасы мен күшіне лайық жеңілдеу, қолы қалт етпейтін іспен айналысатынын білдіреді. Қазақта түйе бағу — көшпелі өмірге тән, көп сабыр мен байыпты қажет ететін кәсіп, ал қарт кісіге ол бейім, тыныш тірлік ретінде көрінеді. Қарақалпақ қартайса, томар қазады деуі де — қарияның жағдайына сай, шамасына шақ еңбекпен шұғылданатынын астарлайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «түйе» — сабырлы, төзімді тірліктің, ал «томар қазу» — жер қопару, денеге салмақ түсіретін машақатты істің бейнесі. Екі халықтың да қарттыққа байланысты тұрмыс ерекшелігі сөз болады. Мақал біреуді кемсіту үшін емес, әр қоғамның күнкөріс дағдысы мен жасқа қарай жұмыс таңдауын таныту үшін айтылған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жасы үлкен кісіге ауыр жұмыс артпай, оның тәжірибесі мен мүмкіндігіне сай іс берген дұрыс екенін еске салады. Мысалы, зейнеттегі адамды күнде дала жұмысына жегудің орнына, оған немереге қарау, кеңес беру, ұсақ шаруаны реттеу сияқты жеңіл міндет жүктеген жөн.
Qaraqalpaq qartaısa, tomar qazady.