Қауым елді жамандама -
қарғысына қаларсың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ел-жұртты, көпшілік қауымды орынсыз жамандамауға шақырады. Тура мағынасында: көптің алдында қауымды жаман сөзге ілме, өйткені оның қарғысына ұшырауың мүмкін. Астарлы мағынасы: халықтың абыройын түсіретін сөз айту — әдепсіздік, ал жұрттың наласы мен теріс батасы адамға зиян әкеледі. Мақал адамды ойланбай сөйлемеуге, елдің сыйын сақтауға үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қауым» — жеке топ емес, көпшілік ел, жұрт. «Жамандама» сөзі тек сөзбен қаралау емес, біреудің беделін түсіруді де білдіреді. «Қарғысына қаларсың» деген образ адамның сөзі өзіне қайтып соғатынын, жаман ниет пен тілдің ауыр салдарын меңзейді. Яғни, халықтың алдында тілге сақ болу керек деген ой жатыр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыс орнында не күнделікті әңгімеде бір қауымды, ұлтты, ауылды немесе ұжымды жамандап сөйлемеу керектігін еске салады. Мысалы, біреу өз ауылын “ештеңеге жарамайды” деп көптің алдында төмендетсе, бұл сөзі сол ортадағы адамдардың көңіліне тиеді және өз беделіне де нұқсан келтіреді. Сондықтан сын айтсаң да, әділ әрі әдеппен айту керек.**
qarǵysyna qalarsyń.