Қарағай бойы қар жауса,
Жұтамайды сауысқан.
Қанды қалпақ кисе де,
Қиыспайды туысқан.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал туыстық байланыстың мықтылығын айтады. Қарағайдың биіктігіндей қалың қар жауса да сауысқан жұт қалмайды дегені — қиыншылық қанша ауыр болса да, тату ағайын бірін-бірі тастамайды, өз несібесін тауып күн көреді. Ал «қанды қалпақ кисе де, қиыспайды туысқан» деген жол туыстардың арасында реніш, ауыр сөз не кикілжің болса да, түбінде байланыс үзілмей, қайта табысуға бейім екенін білдіреді. Астарлы мағынасы — ағайынның арасы суымай, бір-біріне сүйеу болуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қарағай бойы қар» — өте мол, қалың қиындықтың бейнесі. «Сауысқан» — күнкөрісі қиын, бірақ сақ, бейімделгіш құс. Ол жұттан да аман қалады деген ой туыстың төзімін меңзейді. «Қанды қалпақ» — қатты ыза, дау, ауыр араздықтың символы. «Қиыспайды» сөзі туыстық жіптің үзіліп кетпейтінін, уақыт өте бәрі қайта жарасатынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал отбасылық келіспеушілік, мұра, жұмыс не тұрмыс қиындығында сабыр сақтап, туыспен қатынасты үзбеуге үндейді. Мысалы, ағайын арасында жерге қатысты дау шықса да, үлкендер сабырмен сөйлесіп, бәрін тату шешуге тырысады. Себебі туыстықтың құны — реніштен биік.
Jutamaıdy saýysqan.
Qandy qalpaq kıse de,
Qıyspaıdy týysqan.