Қайын жұрт
қолыңның ұзындығына қарайды,
жағаңның қызылдығына қарайды.
берсең, жағасың,
бермесең, дауға қаласың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қайын жұрттың адамды сыртқы көрінісіне, дәулетіне, жомарттығына қарап бағалайтынын астарлап айтады. Тура мағынасында «қолыңның ұзындығы» — беруге шамаң, «жағаңның қызылдығы» — киім-кешек, сән-салтанат, тұрмыс деңгейі деген ұғымды білдіреді. Астарлы мағынасы: қайын жұртпен қатынаста сый-құрметті сөзбен емес, ісімен дәлелдеу керек. Жомарт, кең пейілді болсаң, сыйың артады; сараң, салқын болсаң, өкпе-реніш, дау туындауы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
«Қолыңның ұзындығы» — адамның мүмкіндігі мен беруге әзірлігін бейнелейтін образ. «Жағаңның қызылдығы» — жақсы киім, абырой, дәулет, сыртқы беделдің белгісі. Мұнда қарапайым тұрмыстық детальдар арқылы ел ішіндегі қарым-қатынастың шындығы көрсетілген: адамды сөзіне емес, қолының ашықтығына, ықыласына қарап таниды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал туыстық аралас-құралас, құдалық, той-томалақ, сый-сияпат кезінде жиі еске түседі. Мысалы, күйеу жігіт жақтың барған жерінде сый-құрметі аз болса, сөз естіп қалуы мүмкін; ал жылы қабақ танытып, орнымен қол ұшын созса, елдің көңілі де орнығады. Яғни, қатынаста пейіл мен жомарттықтың мәні зор.
qolyńnyń uzyndyǵyna qaraıdy,
jaǵańnyń qyzyldyǵyna qaraıdy.
berseń, jaǵasyń,
bermeseń, daýǵa qalasyń.