Кайғылының қайғысын,
Қабағынан білерсің.
Жарлы мен бай кісіні,
Тамағынан білерсің.
«Кайғылының қайғысын, Қабағынан білерсің. Жарлы мен бай кісі…» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды сыртқы белгісінен тануға болатынын айтады. Қайғылы адамның ішкі мұңын қабағы түсіңкі, жүзіндегі жабырқау күйі білдіреді. Ал жарлы мен бай адамның айырмасы көбіне тұрмыс-тіршілігіне, тамағына қарап аңғарылады. Мұнда тура мағынада адамның жүз құбылысы мен өмір салты айтылса, астарлы мағынада кісінің жағдайын, көңіл күйін, тұрмыс деңгейін сыртқы әрекеті мен болмысынан байқауға болатыны меңзеледі.
Образдар мен теңеулер
«Қабағы» — адамның көңіл күйінің айнасы. Қабағы түссе, жан дүниесінде мұң бар деген ұғым береді. «Тамағы» — тек ас ішу емес, адамның күнделікті тұрмысы, нәсібі, тіршілік деңгейі. Бай мен жарлының айырмасы тамақтың молдығы не тарлығынан білінеді деген ой бар. Осы екі образ арқылы халық адамның ішкі күйі мен әлеуметтік ахуалын қысқа да нақты бейнелеген.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бұл мақал бүгін де өз мәнін жоғалтқан жоқ. Адамның шаршағанын, уайымын не тұрмыстық жағдайын оның сөзі, жүріс-тұрысы, өңі арқылы байқаймыз. Мысалы, жұмыстағы әріптесіңіз әдеттегідей ашық сөйлемей, қабағы қатулы жүрсе, оның бір қиындыққа тап болғанын түсінуге болады. Сол себепті мұндайда адамға байыппен қарап, сұрап, қолдау көрсету керек.
Qabaǵynan bilersiń.
Jarly men baı kisini,
Tamaǵynan bilersiń.