«Кәрі қыздың ұяты босаға аттағанша.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бойжеткен қыздың абыройы, ибасы мен ұяты үйде жүргенде-ақ қатты сақталатынын білдіреді. Тура мағынасында, кәрі қыз деп тұрмысқа кеш шыққан, жасын өткерсе де тұрмыс құрмаған қыз айтылады. Астарлы мағынасы — мұндай қыздың мінезі, тәртібі, ел ішіндегі әдебі ерекше қатаң сыналатыны, оның намысы мен ар-ұяты әр қадамын аңдап басуға мәжбүрлейтіні. Яғни адам бойындағы ұят пен инабат жасқа емес, тәрбиеге, қоғамдық көзқарасқа байланысты екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Босаға аттау» — келін болып түсу, жаңа шаңыраққа кіру деген ұғым. Ал «ұят» — қыздың ар-ожданы, тәрбиесі, көп алдында өзін ұстауы. Мақалдағы босаға үй мен түздің шекарасын білдірсе, ұят сол шекарадан бұрын да қыздың жан дүниесін күзетіп тұратын қасиет ретінде көрінеді. Мұнда қоғамның қызға қоятын талабы мен оның ішкі жауапкершілігі астасып жатыр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне қыз баланың тәрбиесі, абыройы және қоғамдық ортадағы өзін ұстауы туралы айтылғанда қолданылады. Мысалы, ата-ана қызына: «Қай жерде жүрсең де, өзіңді тәрбиелі ұста, ұятты сақта» деп ескерту үшін осы мақалға жүгінуі мүмкін. Бұл сөз адамға сыртқы көріністен бұрын ішкі тәртіп маңызды екенін ұқтырады.