Кәдесіз күйеу болса да,
Жасаусыз қыз болмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: күйеу жағының кәдесі, яғни тартуы не сыйы болмаса да, қыз жағының жасауы міндетті түрде болады дегенді білдіреді. Астарлы мағынасы — қазақ салтында қыз ұзату, келін түсіру, құдалық сияқты рәсімдер біржақты емес, екі жақтың да өз міндеті мен абыройы бар. Күйеу жағының кемшілігіне қарап, қыз жағы салтты толық орындамай қоймайды; әркім өз парызын атқарады. Мұнда ел ішіндегі әдеп, жауапкершілік, салтты сақтау ойы жатыр.
Образдар мен теңеулер
«Кәдесіз күйеу» — сый-сыяпаты, тарту-таралғысы жоқ, яғни рәсімге жұтаң келген жақтың бейнесі. «Жасаусыз қыз» — жасауынсыз ұзатылған қыз деген ұғым, бірақ мақал мұны мүмкін емес нәрсе ретінде айтады. Бұл екі образ арқылы халық «құдалықта кемшілік болса да, қыздың жасауын дайындау — қыз төркіні үшін міндет» деген дәстүрлі танымды көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал дәстүрлі той, қыз ұзату, құдалық кезінде жиі еске алынады. Мысалы, бір отбасы құдалардың тартуы аз болса да, өздері қыздың жасауы мен жабдығын толық әзірлеп, ел алдында абыройын сақтауға тырысады. Яғни, бұл сөз салтты ұқыпты орындауға, өз міндетіңнен қашпауға үндейді.
Jasaýsyz qyz bolmaıdy.