Иттің боқ жемесе басы ауырады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ит өзіне жарамсыз, лас нәрсе жесе, соның салдарынан ауырады. Астарлы мағынасы — адам орынсыз іске араласса, жаман әдетке ерсе не өзіне керексіз нәрсеге құмар болса, ақыры зиянын өзі көреді. Яғни әр істің салдары бар, орынсыз қылық пен артық әуестік адамды опық жегізеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ит» бейнесі — тоят таппай, қалағанына ұмтылып, не көрсе соны аузына салатын бейқам мінездің символы. «Боқ жеу» — ең төмен, лас, зиянды іске бару дегенді білдіреді. «Басы ауыру» — сол қылығының жазасы, яғни ішкі қиналыс, өкініш, зардап. Халық осы арқылы жаман іске үйір болудың соңы тыныштық бермейтінін өткір жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды жастарға зиянды әдеттерден сақтандыру үшін қолдануға болады. Мысалы, әлеуметтік желідегі күмәнді контентке, бос өсекке немесе зиянды ортаға әуестенген адам кейін уақыты мен жүйкесін жоғалтады. Біреу «сапасыз, пайдасыз әдетке үйір болма» дегенді ескерткенде, осы мақал орынды айтылады.