Үре білмеген ит үйге қонақ келтіреді.
«Үре білмеген ит үйге қонақ келтіреді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тура мағынасында: үрмейтін ит үйдің қауіпсіздігін қорғай алмайды, сондықтан бөтен адамды да, қонақты да дер кезінде таныта алмайды. Астарлы мағынасы — адам да, отбасы да, ел де сақ, сергек болуы керек. Қауіп-қатерді сезіп, дер кезінде ескерте алмаған, бойында қайраты не қырағылығы жоқ жан өзіне де, айналасына да зиян келтіруі мүмкін. Кейде мақал «үнсіздік пен енжарлық жақсылық әкелмейді» деген ойды да меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ит» — үйді күзететін, қауіпке бірінші жауап беретін сақтықтың бейнесі. «Үре білу» — тек дауыс шығару емес, дер кезінде белгі беру, ескерту, сергектік таныту дегенді білдіреді. «Қонақ келтіру» — күтпеген адамды кіргізіп алу, яғни босағаны, шекараны қорғай алмау деген астарға ие. Осы арқылы халық қырағылықты, жауапкершілікті бейнелеген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақалды қауіпсіздік, тәртіп, бақылау қажет жағдайларға қолдануға болады. Мысалы, мекеме кіреберісінде күзетші немқұрайлы болып, бөгде адамды тексермей өткізсе, бұл — «үре білмеген ит үйге қонақ келтіреді» дегеннің заманауи көрінісі. Яғни сақтық жоқ жерде күтпеген мәселе тез пайда болады.