Етігін шешпей ер тыңаймас,
Ер-тоқымын сыпырмай ат тыңаймас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ер азаматтың да, атының да үздіксіз еңбектен, сапардан, міндеттен кейін тынығатынын білдіреді. Тура мағынада, етік шешілмей адам толық жай таппайды, ер-тоқым сыпырылмай ат тынышталмайды. Астарлы мағынасы — ер жігіт те, жүйрік ат та жол үстінде, іске кіріскенде қажиды; сондықтан әр еңбектің, әр сапардың соңында демалыс пен күтім керек. Еңбек пен жауапкершілік қанша маңызды болса, қалжыраған жан мен жануарға қамқорлық жасау да соншалықты қажет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «етік» — жолаушының, ердің тіршілігін; «ер-тоқым» — аттың жүгін, қызметін білдіретін бейне. Етік шешу мен ер-тоқым сыпыру — жұмыстың аяқталып, тынығу кезеңі басталғанын көрсететін ишара. Ат пен ердің қатар алынуы қазақ өміріндегі серіктестік, көшпелі тіршілік пен еңбектің бірлігін танытады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал тынымсыз жұмыс істейтін адамға да қатысты айтылады. Мысалы, күні бойы құрылыс нысанында немесе кеңседе еңбек еткен адам кешке демалып, күш жинамаса, ертеңгі іске жарай алмайды. Яғни, табандылықпен бірге дұрыс тынығу да қажет.
Er-toqymyn sypyrmaı at tyńaımas.