Ердің ісін ауыр қылма,
Сәйгүлікті жауыр қылма.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ер азаматтың атқаратын ісі мен жауапкершілігін орынсыз ауырлатпауды ескертеді. «Ердің ісі» дегені — елге, отбасыға, ортаға пайдалы жұмысы, ал «ауыр қылма» — оны шамадан тыс қинама, әділ жүк арт деген ой. Екінші жолдағы «сәйгүлік» — жүйрік, мықты ат; «жауыр қылма» — бір атты қайта-қайта шапқылап, қажытып, жарақаттама деген астар. Яғни адам да, құрал да, күш те орнымен пайдаланылса ғана берекелі болады.
Образдар мен теңеулер
Мұнда ер адам мен сәйгүлік қатар алынып, екеуінің де қадірі мен қуаты бейнеленген. Ер — елге сүйеніш, ат — жолға серік. Сәйгүліктің жауыр болуы тек аттың шаршауы емес, артық салмақ пен дұрыс күтімнің жоқтығын да білдіреді. Сол сияқты адам еңбегін де мөлшерсіз талаппен тоздырмау керек деген ой жатыр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал басшының қызметкерге, ата-ананың балаға, не отбасының бір мүшесіне шектен тыс міндет жүктемеуіне қатысты айтылады. Мысалы, бір адамға бірнеше адамның жұмысын қатар тапсырып, демалыс бермесе, оның де, істің де сапасы төмендейді. Сондықтан істі бөлшектеп, адамға лайық жүк артқан дұрыс.
Sáıgúlikti jaýyr qylma.