Ердің аты көлдей, өзі шөлдей.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Ер азаматтың аты мен даңқы сырт көзге көлдей үлкен, кең көрінгенімен, өз басы кедей, таршылықта өмір сүруі мүмкін. Яғни, бұл мақал ердің қадірі көбіне оның атағы, ісі, елге сіңірген еңбегі арқылы танылатынын білдіреді. Астарлы мағынасы — нағыз ер адам өз пайдасын емес, ел қамын ойлап, сыртқы сәннен гөрі ішкі абыройды жоғары қояды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көлдей» сөзі кеңдік, молдық, үлкен беделді білдіреді. Ал «шөлдей» сөзі сусыз, жұтаң, тар күйді меңзейді. Осы қарама-қарсы образ арқылы мақал ердің атағы мен тұрмысының бірдей бола бермейтінін көрсетеді. Халық ұғымында ердің шын бағасы мал-мүлікпен емес, намыс, еңбек, ел алдындағы қызметімен өлшенеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де орынды. Мысалы, елге танымал дәрігер немесе ұстаз көп табыс таппаса да, қоғамға пайдасы зор болса, оның аты үлкен, қадірі биік болады. Яғни, бедел мен байлық әрдайым қатар жүрмейді; ең маңыздысы — адамдық пен еңбектің бағасы.