Ер қартайса, қазаншыл болады,
Бүркіт қартайса, тышқаншыл болады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның жас шағындағы қайраты мен қартайғандағы халін салыстырады. Тура мағынасында: жастықта ер жігіт елге қорған, ісіне мығым болса, қартайғанда бұрынғыдай алысқа шаба алмай, үй ішінің, тіршіліктің ұсақ-ұлаң шаруасына бейім болады. Астарлы мағынасы — уақыт пен жас адамның күш-қуатын өзгертеді, сондықтан әр кезеңнің өз мінезі, өз міндеті бар. Ердің де, қыранның да абыройы жасында биік көрінсе, кәрілікке жеткенде табиғи әлсіреу болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ер» — қайратты, намысты азаматтың бейнесі, ал «қазаншыл» сөзі оның қартайғанда отбасылық, тұрмыстық іске жақындағанын білдіреді. «Бүркіт» — биіктік, еркіндік, күш пен қырағылықтың символы. «Тышқаншыл» деуі қартайған бүркіттің ірі аңға шамасы келмей, майда жемтікті қуалауға мәжбүр болуын меңзейді. Яғни образдар арқылы адам мен аңның өмір сыры салыстырылып, жастық пен кәріліктің айырмасы ашылады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды үлкен кісінің бұрынғыдай ауыр жұмыс істей алмай, үй шаруасына немесе жеңіл тірлікке ауысқанын айтқанда қолдануға болады. Мысалы, жасында құрылыс салған ағайын қартайғанда бау-бақша қарап, немересіне қарап отырады. Бұл сөз кәріні кемсіту үшін емес, өмір заңдылығын түсіндіру үшін айтылады.
Búrkit qartaısa, tyshqanshyl bolady.