Ер басына күн туса,
Долданар да, тасынар.
Жауын жеңсе жарқырап,
Жауған күндей ашылар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ер жігіттің нағыз сыны қиын-қыстау кезде білінетінін айтады. Басқа күн туған шақта ол ашу-ызаға беріліп, қайраттанып, намысын қайрайды. Ал жауды жеңіп, қауіп сейілгенде, бұрынғы ауыр күйі тарқап, жүзі ашылып, көңілі жадырайды. Яғни ер азаматтың мінезі де, рухы да жағдайға қарай сыналып, жеңіс пен жеңіліске байланысты көрінеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «күн туу» — жай ғана таң атуы емес, ауыр заман, қиын сынның келуі. «Долданар», «тасынар» сөздері ердің ішкі булыққан қуатын, ашу мен қайратын көрсетеді. Ал «жау жеңсе жарқырап, жауған күндей ашылар» дегені жеңістен кейінгі қуаныш пен серпілуді бейнелейді. Мұндағы «күндей ашылу» — адамның көңіл-күйінің жарықтанып, еңсесінің көтерілуі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазіргі өмірде де жауапкершілік пен табандылықты білдіру үшін айтылады. Мысалы, емтиханға аз уақыт қалғанда немесе жұмыста қиын жоба жүктелгенде, адам сабыр сақтап, бар күшін жинайды. Сол сыннан сүрінбей өтсе, өзіне сенімі артып, көңілі де, ісі де ашылады. Мақал ер жігіттің ғана емес, кез келген адамның қиындықта қайрат танытуын дәріптейді.
Doldanar da, tasynar.
Jaýyn jeńse jarqyrap,
Jaýǵan kúndeı ashylar.