Ер айтса, ел айтқаны,
Елдің қамын жеп айтқаны.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ер адамның сөзі жеке басының ғана емес, елдің ортақ ойы мен мүддесін білдіруі керек дегенді аңғартады. Тура мағынасында, ер кісі бір нәрсе айтса, ол халық атынан айтылғандай салмақты болуға тиіс. Астарлы мағынасында, нағыз азамат өз пікірін өз пайдасы үшін емес, елдің қамы, жұрттың тынысы, көптің болашағы үшін айтады. Демек, сөздің қадірі айтушының беделімен ғана емес, оның жауапкершілігімен өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ер» — жай адам емес, намысты, сөзіне берік, елге сүйеніш тұлға. «Ел» — бүкіл халық, жұртшылық, ортақ мүдде. «Елдің қамын жеп айту» тіркесі біреудің жанын ауыртпау үшін емес, халыққа пайдалы, ойлы, әділ сөз айту дегенді білдіреді. Яғни, бұл жерде сөз бен іс елдік өлшемге салынады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал қоғамдық пікір айтатын азаматтарға, басшыға, ұстазға, журналистке де қатысты. Мысалы, ауылдағы мәселе туралы жиналыста бір адам тек өз үйінің емес, бүкіл ауылдың су, жол, мектеп сияқты ортақ мұңын көтерсе, оның сөзі мақалдың мағынасын дәл көрсетеді.
Eldiń qamyn jep aıtqany.