Ел даусыз болмас,
Ер жаусыз болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал өмірде дау-дамай да, қауіп-қатер де болмай тұрмайтынын айтады. Бір елдің ішінде әртүрлі пікір, кикілжің, түсінбеушілік кездеседі; сол сияқты ер-азаматтың өмірінде де қарсылас, сын, жау болады. Астарлы мағынасы — адам да, ел де сынақсыз болмайды, сондықтан мұндай жағдайға дайын болып, сабыр сақтап, бірлік пен ақылға сүйену керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ел» — жеке адамдар емес, тұтас жұрт, қауым, қоғам. «Дау» — тек ұрыс емес, келіспеушілік, ішкі тартыс, сөз таласы. «Ер» — қайсар, жауапты азаматтың бейнесі. «Жау» — тек сыртқы дұшпан ғана емес, адамды сынайтын кез келген бөгет, қауіп, қиындық. Мақал елдің татулығы мен ердің қайсарлығын қатар көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл нақыл қазір де өзекті: отбасыда, жұмыста, қоғамда пікір қайшылығы жиі болады. Мұндайда бірден араздаспай, мәселені ақылмен шешу қажет. Мысалы, ұжымда екі адам жобаны әртүрлі тәсілмен орындауды ұсынса, дауласудың орнына ортақ тиімді жолды іздесе, іс те алға басады, ара-қатынас та бұзылмайды.
Er jaýsyz bolmas.