Еккенің тікен болса,
Орғаның балауса болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ісі мен еңбегінің нәтижесі өз әрекетіне сай болатынын айтады. Тура мағынасында: тікен ексең, одан жұмсақ, нәрлі балауса шықпайды. Астарлы мағынасында: жаман ниетпен, салақтықпен, дұрыс емес жолмен істелген іс жақсылыққа жеткізбейді. Адам не ексе, соны орады деген ой жатыр. Яғни қандай еңбек, сондай нәтиже; қандай мінез, сондай жеміс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тікен» — зиян, қатігездік, пайдасыз немесе теріс әрекеттің белгісі. Ал «балауса» — жасыл, жұмсақ, шүйгін өсімдік, яғни пайдалы, жақсы нәтиженің бейнесі. Екеуі қарама-қарсы қойылып, жаманнан жақсы тумайтынын анық көрсетеді. Халық табиғаттағы осы қарапайым құбылыс арқылы өмір заңын түсіндірген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал оқу, жұмыс, тәрбие, қарым-қатынас сияқты барлық салаға сай келеді. Мысалы, адам жұмысына салғырт қарап, өтірік пен айлаға сүйенсе, кейін сапалы нәтиже күтпеуі керек. Ал адал еңбек етіп, дұрыс шешім қабылдаса, жемісі де жақсы болады. Сондықтан мақал адамды жауапкершілікке, тазалыққа, парасатты іске үндейді.
Orǵanyń balaýsa bolmas.