Егінші мәрт,
Жер жомарт.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Егінші еңбегімен елге ырыс әкелетін қадірлі адам деген ой айтылады. Мақалдың тура мағынасы — егін еккен адам мәрт, өйткені ол жерді баптап, дән сеуіп, өнім өсіреді. Астарлы мағынасы — еңбек еткен жанның абыройы жоғары, ал жерді дұрыс пайдаланған адам береке табады. Мұнда еңбек пен жердің өзара байланысы көрсетілген: адам еңбегі болмаса, жер өнім бермейді, ал жер құнарлы болса, еңбек жемісі молаяды.
Образдар мен теңеулер
«Егінші мәрт» деген тіркес егіншіні жомарт, көпке пайдасы тиетін адамға теңейді. «Жер жомарт» дегені — жердің құтты, берекелі екенін білдіреді. Жер мұнда тірі бейне сияқты суреттеліп, адам еңбегіне жауап беретін, ырыс сыйлайтын күш ретінде көрінеді. Бұл образдар ауыл тіршілігінің мәнін, дихан еңбегінің қасиетін айқын ашады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де ауыл шаруашылығында, бағбандықта, еңбек қадірін түсіндіруде қолданылады. Мысалы, көктемде жерді уақытында жыртып, суарып, күтім жасаған шаруа күзде мол өнім алады. Сонда «Егінші мәрт, жер жомарт» деген сөздің шындығы дәлелденеді.
Jer jomart.