Досы көппен сыйлас,
Досы азбен сырлас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам өмірінде айналаңдағы ортаны дұрыс тануды үйретеді. Досы көп адам — көпшілікпен араласып, сыйласып жүрген, сөзі өтімді, беделі бар жан. Ондай кісімен қатынас жасағанда әдеп сақтап, құрметпен сөйлесу керек. Ал досы аз адам — ішкі сырына берік, көпшілікке ашыла бермейтін, тұйықтау, мұңын біреуге оңай айтпайтын жан. Мұндай адаммен сырласқанда асықпай, сеніммен, жақын көңілмен сөйлескен жөн. Мақалдың астарында әр адамның мінезі мен әлеуметтік ортасы әртүрлі екені, соған қарай қарым-қатынас құру қажеттігі жатыр.
Образдар мен теңеулер
«Досы көп» тіркесі адамның көпшілік арасындағы беделін, кең таныстығын білдіреді. «Сыйлас» сөзі — тек амандасу емес, кішіпейіл болып, орнымен қатынас жасау деген ұғым. Ал «досы аз» тіркесі жалғыздықты емес, тұйықтықты, сырын іште сақтайтын мінезді меңзейді. «Сырлас» сөзі — жүрекке жақын, сенімді әңгіме айту дегенді көрсетеді. Яғни мақал қарама-қарсы екі адамға лайық екі түрлі қатынас үлгісін береді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл сөзді қызметте, достықта, тіпті әлеуметтік желіде де қолдануға болады. Мысалы, көп адам танитын, ортада беделі бар әріптеспен сөйлескенде орынсыз қалжыңдамай, әдеппен араласамыз; ал жабық мінезді, сенімді бір адамға ішкі ойыңды ашық айтуға болады. Бұл — адам танудың және орынды қатынас жасаудың белгісі.
Dosy azben syrlas.