Біріктіріп айтса, бидікі жөн,
Құрастырып айтса, құлдікі жөн.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бір ойды шашыратпай, жинақы да жүйелі айтқан сөз дұрыс деп танылатынын білдіреді. Астарлы мағынасы — ел ішінде, дау-дамайда немесе кеңесте ойды біріктіріп, ретімен жеткізе білетін адамның сөзі өтімді болады. Ал әркім әр тұстан құрастырып, шашырата сөйлесе, оның дәлелі әлсіз көрінеді. Яғни, сөздің салмағы оның мазмұнында ғана емес, оны қалай құрып, қалай жеткізуде де жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «би» — елдің сөзін сөйлейтін, дауды әділ шешетін шешен, парасат иесі. Ал «құл» — әлеуметтік дәрежеден гөрі, ойы шашыраңқы, сөзі жүйесіз адамды мегзейді. «Біріктіріп айту» — ойды жинақтап, бір арнаға түсірудің белгісі, ал «құрастырып айту» — сөздің бөлшектеніп, әлсіз шығуын білдіретін бейнелі тіркес.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды ресми жиналыста, сабақта немесе пікірталаста қолдануға болады. Мысалы, студент баяндама жасағанда ойын жоспармен, нақты дәлелмен айтса, сөзі әсерлі шығады; ал ойды әр жерден теріп, ретсіз сөйлесе, тыңдаушыға түсініксіз болады. Сондықтан мақал сөз мәдениеті мен ой жүйелілігін үйретеді.
Qurastyryp aıtsa, quldiki jón.