Берейін десең ештеңең жоқ,
Бес ешкің бар да, пейілің жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қолыңда беретін дүние жоқ емес, аз да болса мал бар, бірақ сол бардың өзін қимайсың деген ой. Астарлы мағынасы — адамның жомарттығы малдың көп-азына емес, пейіліне байланысты. Байлығы аз адам да кең көңілмен сый көрсете алады, ал іштар, сараң адамда дәулет көп болса да, беруге ниет болмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бес ешкі» — көп байлықты емес, аз ғана дәулеттің символы. Ал «пейілің жоқ» деген тіркес адамның ішкі сараңдығын, көңіл тарлығын көрсетеді. Яғни, мәселе малдың аздығында емес, ниеттің жоқтығында. Халық бұл арқылы жомарттықты малмен емес, жүрек кеңдігімен өлшейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды біреудің көмектесуге мүмкіндігі бола тұра, ниет білдірмеген жағдайларда қолдануға болады. Мысалы, танысыңның қолында шамалы қаражаты бар, бірақ ауыр жағдайға түскен адамға аздап та қол ұшын созбай, үнемі сылтау айта берсе, осы мақал дәл келеді. Ол адамға: барынан беруге пейілі жоқ екенін еске салады. Қысқасы, жомарттық — қалтада емес, көңілде.
Bes eshkiń bar da, peıiliń joq.