Базар - бай, алушы - кедей.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Базарда тауар көп, таңдау мол болғандықтан ол «бай» деп бейнеленеді. Ал алушы, яғни сатып алушы, сол байлықтың ішінен керегін ғана іздеп жүретін адам ретінде «кедей» деп айтылады. Мұндағы тура мағына — базарда зат көп, алушының қолында бәрін алатындай мүмкіндік жоқ. Астарлы мағынасы — саудада тауар ұсынушының жағдайы басым болып, ал қажетіне қарай ғана алатын тұтынушы әлсіздеу күйде болады. Бұл мақал адамды саудада есеппен, шамаға қарап әрекет етуге шақырады.
Образдар мен теңеулер
«Базар» сөзі молшылықтың, қазына мен алуан түрліліктің бейнесі. Ал «алушы» — таңдауы шектеулі, қалтасы мен мұқтажына қарай шешім қабылдайтын жанның образы. «Бай» мен «кедей» қарама-қарсы қойылып, саудадағы күш теңсіздігін көрсетеді. Яғни, базардың байлығы мен сатып алушының тәуелдігі салыстыру арқылы ашылады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақалды тек базарға емес, кез келген сауда-саттыққа қатысты айтуға болады. Мысалы, дүкенде бағасы қымбат, түрі көп телефондардың арасынан адам бюджетіне сай біреуін ғана таңдайды. Сол кезде «Базар - бай, алушы - кедей» деген сөздің мәні анық сезіледі.