Батыр мақтанса, жауға шапқанын айтар,
Қу мақтанса, алдап қаққанын айтар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал екі түрлі мінезді салыстырады: батыр адам өз ерлігін бос сөзбен емес, істеген ісімен дәлелдейді, ал қу адам өз «жетістігін» алдау, қақпан құру арқылы ғана айтып мақтанады. Яғни, шын ерлік пен жалған мақтанның айырмасы бар. Мақал адамды мақтанға емес, адал іске, намыс пен шынайы әрекетке үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы батыр — ер жүрек, арлы, ел үшін тәуекелге баратын адам. Оның «жауға шапқанын айтуы» — ерліктің өлшемі. Ал қу — айлакер, арамдыққа бейім, біреуді алдап пайда табатын адам. Оның «қаққанын» айтуы — өз ісінің мақтаны емес, жасырын қулықтың белгісі. Осы екі образ арқылы халық ер мінез бен пендешілікті қарама-қарсы қояды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе жұмыс, оқу, спорт сияқты салаларда орынды. Мысалы, біреу әлеуметтік желіде өзін көп мақтай бермей, нақты жеткен нәтижесін көрсетсе — бұл батырға тән мінез. Ал біреу өзгелерді алдап, өз пайдасын ғана ойлап мақтанса — ол қу адамға ұқсайды. Сондықтан мақал «сөзіңе емес, ісіңе қара» деген ойды да меңзейді.
Qý maqtansa, aldap qaqqanyn aıtar.