Балалы марал маңырайды,
Баласыз марал зарлайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — баласы бар маралдың дауысы мен баласыз маралдың зары әртүрлі естіледі. Астарлы мағынасы — ұрпақтың болуы адамға да, жан-жануарға да қуаныш пен мән береді, ал перзентсіздік жүрекке мұң, сағыныш, толымсыздық сезімін әкеледі. Қазақ танымында бала — жалғастық, береке, үміт. Сондықтан бұл сөз ұрпақтың қадірін, ана жүрегінің мейірімін, ата-ана бақытының баламен толатынын аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы марал — нәзіктік пен аналық мейірімді білдіретін образ. «Маңырайды» сөзі қуанышты, тыныш тіршілікті елестетсе, «зарлайды» сөзі ішкі күйзеліс пен шерді көрсетеді. Яғни бір ғана жануар бейнесі арқылы өмірдің екі түрлі күйі салыстырылады: ұрпағы бардың көңілі бүтін, ұрпағы жоқтың жүрегі жүдеу. Бұл теңеу қазақтың табиғат пен адам тағдырын қатар ойлайтын дүниетанымын танытады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал баланың отбасындағы орнын, ұрпақ тәрбиесінің маңызын айту үшін қолданылады. Мысалы, жас отбасы перзент сүйсе, үйдің берекесі артып, ата-әже қуанып, шаңырақта жаңа үміт пайда болады. Сол себепті бұл мақал балаға тек қуаныш емес, өмірдің жалғасы ретінде қарауды үйретеді.
Balasyz maral zarlaıdy.