Байыдым деме,
Кедейлік басыңа жетер.
Жетістім деме,
Қара жер түбіңе жетер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды астамсудан, артық мақтанудан сақтандырады. «Байыдым деме» дегені — бүгінгі дәулетке мастанба, өйткені байлық тұрақты емес. «Кедейлік басыңа жетер» дегені — дәулет бір күнде кетуі мүмкін, тұрмыс та құбылып тұрады. «Жетістім деме» сөзі де сол ойды тереңдетеді: адам өзін толық биікке жеттім деп есептемесін, өйткені өмірде күтпеген өзгеріс көп. «Қара жер түбіңе жетер» дегені — ақыр соңында бәріміздің барар жеріміз бір, яғни өлім бар екенін еске салады. Сондықтан бұл сөз кісіні тәубеге, сабырға, қарапайымдыққа шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «байлық» пен «кедейлік» — тек мал-мүлік емес, өмірдің көтеріліп-түсуі. Ал «қара жер» — адамның соңғы мекені, дүниенің өткіншілігін білдіретін бейне. Қара жердің аталуында ауыр, салмақты астар бар: қанша дәулетті, қанша мықты болсаң да, бәріне тоқтау бар.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте орынды. Мысалы, табысы жақсы адам өз жағдайына сеніп, өзгелерді менсінбей кетпеуі керек. Ертең жұмысынан айырылуы немесе денсаулығы сыр беруі мүмкін. Сондықтан адам қолындағысын қадірлеп, кішіпейіл жүріп, өмірдің өткіншілігін ұмытпауы тиіс.
Kedeılik basyńa jeter.
Jetistim deme,
Qara jer túbińe jeter.