Азаматын көр де, ауылын таны.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өзінен бұрын оның шыққан ортасын, тәрбиесін, өскен елін танытады. Яғни азаматтың сөзі, мінезі, әдебі, ісі қандай болса, сол адамның ауылы да, ортасы да сондай деген ой жатыр. Тура мағынада бір адамды көріп, оның ауылын білу мүмкін емес сияқты көрінгенімен, астарлы мағынасы өте терең: адамның тәрбиесі мен мәдениеті оның туған жері мен елінің деңгейін аңғартады. Сондықтан мақал адамды жеке өзі ғана емес, артындағы ортасымен бірге бағалауға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «азамат» — елге сыйлы, сөзі мен ісі орнықты адам бейнесі. «Ауыл» — тек қоныс емес, тұтас орта, тәрбие, салт-дәстүр, елдік мінездің символы. Демек, азамат арқылы ауылдың абыройы, тәрбиесі, бірлігі көрінеді. Бұл жерде адам мен орта бір-бірін танытатын айна іспетті берілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адам мінезі арқылы оның тәрбиесін, ортасын бағалағанда айтылады. Мысалы, бір жас маман үлкенге ізет көрсетіп, жұмысты тиянақты істесе, жұрт «Азаматын көр де, ауылын таны» деп, оның жақсы ортада өскенін меңзейді.