Аударыспақ ойнаса,
Аздың арты қылпылдар.
Бөрік алыспақ ойнаса,
Таздың арты қылпылдар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал-мәтел ойынның өзі ғана емес, оның салдары да болатынын ескертеді. Аударыспақ пен бөрік алыспақ сияқты күрес, тартысқа құрылған ойындарда адам абайсыз қимыл жасаса, ұтылып қалуы немесе ұятқа қалуы мүмкін. Астарлы мағынасы — кез келген істі, әсіресе тартысты, бәсекелі әрекетті ақылмен және сақтықпен істеу керек.
Образдар мен теңеулер
«Аздың арты қылпылдар» деген тіркес қауіп пен күлкілі де, күйдіретін де жағдайды бейнелейді. Мұнда «аз» — шашы сирек адам, «таз» — шашы жоқ адам деген ишара. Яғни, бас киімнен айырылу, шаштың көрінуі сияқты сыртқы ұятты жағдай арқылы жеңіліс, абыройсыздық суреттеледі. Халық осылайша ойын үстіндегі қызбалануды әжуа етіп, ұқыптылықты меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмыста, спортта немесе бәсекеде асығыстық жасамауды білдіру үшін айтылады. Мысалы, дебатта қарсыласын орынсыз мазақтап, өзін ұстай алмаған адам соңында өзі сөгіс естуі мүмкін. Сонда үлкендер: «Аударыспақ ойнаса, аздың арты қылпылдар» деп, әр іске салқынқандылық қажет екенін еске салады.
Azdyń arty qylpyldar.
Bórik alyspaq oınasa,
Tazdyń arty qylpyldar.