Атты қамшымен айдама, жеммен айда.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жылқыны да, жалпы тіршілік иесін де күшпен емес, ықыласпен, дұрыс күтіммен баулу керек екенін білдіреді. Тура мағынасында, атты тек қамшылап қумау, оған жем беріп баптау керегі айтылады. Астарлы мағынасында бұл — адамды да зорлықпен емес, мейіріммен, әділдікпен, қамқорлықпен жетелеу қажет деген ой. Қаталдық қысқа уақытқа ғана ықпал етеді, ал дұрыс қарым-қатынас ұзаққа барады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қамшы» — күштеу, зорлық, қатал талаптың белгісі. Ал «жем» — қамқорлық, ынталандыру, күтім мен дұрыс тәсілді білдіреді. Аттың жем арқылы жүріске келуі — кез келген істі мәжбүрлеуден гөрі, себеп пен ынта арқылы нәтижеге жеткізуге болатынын көрсететін әсерлі образ. Қазақ танымында жылқы — сезімтал, иесін танитын жануар, сондықтан бұл теңеу өте нанымды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал тәрбиеде, жұмыста, басшылықта жиі қолданылады. Мысалы, балаға ұрсып, қорқыту арқылы емес, мадақтап, түсіндіріп, қолдау көрсетіп оқуға ынталандырған дұрыс. Сол сияқты қызметкерді де тек қыспақпен емес, жағдай жасап, әділ талап қойып басқару нәтижелі болады.