Атан өлсе сойылар,
Арыс өлсе қойылар,
Қансонар қайдан табылар?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ердің, елге тірек болған азаматтың орны бөлек екенін білдіреді. Түйе өлсе — оның еті сойылып, кәде-жоралғыға жарайды; батыр, арыс өлсе — ол жай адамдай емес, елдің қабырғасы қайысқан үлкен қасірет болады. Соңғы жолдағы «Қансонар қайдан табылар?» дегені де сондай: сирек кездесетін, бағалы нәрсе жоғалса, оның орнын бірден басатын нәрсе табылмайды. Астарлы мағынасы — қадірлі кісінің, ел қорғаны болған ердің бағасын тірісінде білу керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «атан» — күшті, ауыр жүк көтеретін мал, ал «арыс» — елге сүйеніш, беделді азаматтың бейнесі. «Қансонар» — аңшылыққа қолайлы, ерекше қыстың сәті; ол сирек болатын бағалы мезетті меңзейді. Осы образдар арқылы халық құнды нәрсенің оңай табылмайтынын, әркімнің орны мен салмағы бар екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал беделді, еңбекқор, елге пайдасы тиетін адамды бағалауға үндегенде қолданылады. Мысалы, ауылдағы көп жыл ел басқарған, дау шешкен ақсақал қайтыс болса, жұрт «оның орны ойсырап қалды» деп осы мақалдың мәнін айтады.
Arys ólse qoıylar,
Qansonar qaıdan tabylar?